«Противные девчонки» и «Дурочка» влияют на общество со страниц комиксов — так сложные вещи доносить прощеTympeät tytöt ja Tyhmä tyttö vaikuttavat yhteiskunnassa ruutujen sisältä – sarjakuva saa vaikean viestin helpommin perille
Искусство – хорошо известный способ воздействия на общество, но каково же это – обращаться к социально значимым темам посредством искусства? Издание Visiiri поговорил с двумя художницами комиксов из Тампере — Тииту Такало и Рииной Тансканен — о том, как можно повлиять на общество с помощью комиксов.
Taide on tunnettu vaikuttamisen keino, mutta millaista on oikeasti käsitellä yhteiskunnallisia aiheita taiteen kautta? Visiiri haastatteli kahta tamperelaista sarjakuvataiteilijaa, Tiitu Takaloa ja Riina Tanskasta, ja kysyi, millaista on vaikuttaa sarjakuvan keinoin.
25‑летняя Риина Тансканен изучает литературоведение в университете Тампере и создает комиксы. В Instagram у неё аккаунт Tympeät tytöt («Противные девчонки»), в котором она публикует кадры комиксов вместе с короткими текстами о жизни и опыте девушек. Среди затронутых тем – травля женщин в интернете, дискуссия о призывах повышать рождаемость и сексизм.
На аккаунт подписаны больше 58 000 человек, однако Tympeät tytöt заявили о себе не только в Instagram: они существуют и в виде книги, а также появлялись на одежде бренда Makia.
Проект принёс Тансканен Государственную премию Финляндии за распространение общественно значимой информации и приглашение на президентский приём в День независимости.
Riina Tanskanen, 25, on kirjallisuustiedettä Tampereen yliopistossa opiskeleva sarjakuvataiteilija, joka pitää Instagramissa Tympeät tytöt ‑tiliä. Tilille Tanskanen julkaisee tyttöyteen liittyviä postauksia, jotka yhdistävät sarjakuvaruutuja ja miniesseitä. Aiheina on ollut esimerkiksi naisten kokema nettiviha, keskustelu synnytystalkoista ja seksismi. Instagram-tili on kerännyt yli 58 tuhatta seuraajaa, ja tilin lisäksi Tympeät tytöt ovat pitäneet meteliä myös sarjakuva-albumin sivuilla ja Makian vaatteissa. Tympeät tytöt ovat tuoneet Tanskaselle tiedonjulkistamisen valtionpalkinnon ja kutsun tämän vuoden Linnan juhliin.
Свой характерный способ самовыражения Тансканен нашла ещё в детстве. «Я с самого детства очень много рисовала и писала. Сочетать текст с изображением для меня совершенно естественно».
Проект Tympeät tytöt возник из потребности осмыслить переживания и мысли, которые не давали покоя.
«Для меня Tympeät tytöt были прежде всего таким личным утешительным проектом, в котором я разбиралась с определёнными накопившимися чувствами, которые долго скрывала и держала в себе. Именно с тем, о чём говорят Tympeät tytöt: с болью, раздражением и внутренними конфликтами. Я стала искать собственный способ говорить на эти темы и в итоге вновь обнаружила метод, знакомый мне с детства».
Tanskanen löysi itselleen ominaisen ilmaisutavan jo lapsena. ”Oon aina pienestä asti piirtänyt ja kirjoittanut tosi paljon. Kirjoittaminen ja kuvan liittäminen tekstiin on itselleni aika luontainen tekotapa.”
Tympeät tytöt ‑projekti sai alkunsa tarpeesta käsitellä mieltä painavia kokemuksia ja ajatuksia.
”Tympeät tytöt oli minulle ennen kaikkea sellainen oma lohtuprojekti, jossa käsittelin tiettyjä patoumia, joita olin piilotellut ja pitänyt sisälläni aika pitkiä aikoja. Juuri niitä, mitä Tympeät tytöt käsittelevät: erilaisia kipuja, ärsytyksiä ja hankauksia. Sitten lähdin tutkimaan, että mikä olisi se oma tapa puhua näistä aiheista, ja löysin taas sen lapsuudesta tutun tekotavan.”
«Радостные прислужницы» (2022)
«Наше общество построено на предположении, что существует резерв женщин, которые обеспечат бесплатную или низкооплачиваемую работу по уходу. Пока получившие больше возможностей западные женщины пробивают собственные “стеклянные потолки”, эту работу всё чаще выполняют темнокожие и не-белые женщины.
Низкооплачиваемый труд в самом низу социальной иерархии исторически выполнялся — и по-прежнему выполняется — главным образом по необходимости, однако образ радостных прислужниц продолжает упорно жить».
— Риина Тансканен
Iloiset pikku piiat (2022)
”Yhteiskuntamme on rakennettu oletukselle, että on olemassa naisreservi, joka pitää huolta ilmaisesta sekä (ali)palkallisesta hoivasta. Kun voimaantuneet länsimaiset naiset rikkovat omia lasikattojaan, yhä useammin tämän työn hoitavat mustat ja ruskeat naiset. Alipalkattuja lattiatason töitä on tehty historiallisesti ja yhä lähinnä pakosta, mutta silti mielikuva iloisista pikku piioista elää sitkeästi.” -Riina Tanskanen
Тииту Такало, 46 лет, в своих комиксах обращалась, среди прочего, к темам сексуальных домогательств, гендерных ожиданий и проблем психического здоровья. За двадцать лет карьеры Такало была удостоена, в частности, премии Puupäähattu Финского общества комиксов, Государственной премии в области искусства комикса и премии Sarjakuva‑Finlandia. Комиксами она заинтересовалась ещё в юности.
Tiitu Takalo, 46, on käsitellyt sarjakuvissaan esimerkiksi seksuaalista häirintää, eri sukupuoliin kohdistuvia odotuksia ja mielenterveysongelmia. Jo 20 vuotta kestäneen uransa aikana Takalo on palkittu esimerkiksi Suomen sarjakuvaseuran Puupäähattu‑palkinnolla, sarjakuvataiteen valtionpalkinnolla ja Sarjakuva-Finlandialla. Kiinnostus sarjakuviin heräsi jo nuorena.
«К созданию комиксов я пришла через их чтение. Я полюбила их ещё ребёнком и, по сути, читала только комиксы. Книги по собственной воле я начала читать уже взрослой – как‑то не получалось у меня воспринимать один только текст».
Однако решиться самой заняться комиксами было непросто: когда Такало была подростком, комиксы воспринимались преимущественно как чтение для мальчиков, да и рисовали их в основном мужчины.
«Я занималась в школе изобразительного искусства для детей и молодёжи в Тампере – нынешней Академии Сары Хильден. Там был курс комикса, на который мне очень хотелось попасть. Он ужасно меня интересовал, но я почему‑то не решалась туда пойти, потому что там всегда были одни мальчики. В конце концов, в седьмом классе я всё-таки набралась смелости — и оказалось, что в группе были целых три девочки, что уже казалось просто невероятным», — рассказывает Такало.
”Päädyin tekemään sarjakuvia niitä lukemalla. Ihastuin niihin jo lapsena ja luin oikeastaan pelkästään sarjakuvia. Olen lukenut kirjoja vasta aikuisiällä vapaaehtoisesti, en jotenkin saanut siitä pelkästä tekstistä irti.”
Tie sarjakuvan tekemisen pariin vaati kuitenkin rohkeutta, sillä Takalon ollessa nuori sarjakuvat miellettiin lähinnä poikien lukemiseksi ja ne olivat pääasiassa miesten piirtämiä.
”Olin Tampereen lasten ja nuorten kuvatataidekoulussa, nykyisessä Sara Hildén ‑akatemiassa, ja siellä oli sarjakuvakurssi, jolle halusin mennä. Minua kiinnosti se kurssi ihan hirveästi, mutta jotenkin en uskaltanut mennä sinne, kun siellä oli aina pelkkiä poikia. Lopulta uskaltauduin kurssille seiskaluokkalaisena ja ryhmässä olikin kolme tyttöä, mikä oli jo aivan huimaa”, Takalo kertoo.
Из произведения «Ветер и буря» (Suuri kurpitsa, 2009)
«Эта работа важна для меня, потому что она возникла из реальных событий и вызванных ими чувств. На мой взгляд, она также хорошо передаёт контркультурную сцену первого десятилетия XXI века. В том числе отсутствие расового разнообразия в этой среде. В 2021 году этот комикс снова оказался в центре дискуссии благодаря движению Punks Too».
— Тииту Такало
Teoksesta Tuuli ja myrsky (Suuri kurpitsa 2009)
”Teos on itselleni tärkeä, koska se sai alkunsa todellisista tapahtumista ja niiden herättämistä tunteista. Se on mielestäni myös hyvä kuvaus 2000-luvun ensimmäisen vuosikymmenen vastakulttuuriskenestä. Esimerkiksi skenen rodullisen diversiteetin puutteesta. Sarjakuva nousi uudelleen keskusteluun vuonna 2021 Punks too -liikkeen myötä.” -Tiitu Takalo
Путь к профессии художницы комиксов пролегал через обучение изобразительному искусству в Университете прикладных наук Тампере и работу с небольшими независимыми издательскими проектами.
«На последнем курсе мы группой начали выпускать журнал под названием Irtoparta, и в итоге вышло восемь номеров. Именно он окончательно и затянул меня в мир комиксов. Учёбу я окончила в 2001 году, а с 2003 когда меня спрашивают о профессии, называю себя художницей комиксов».
Как и у Тансканен, выбор тем для комиксов Такало связан с потребностью осмыслить происходящее вокруг.
«Я не создаю комиксы с мыслью, что изменю чьё‑то мировоззрение. Просто есть какая-то вещь, которую мне необходимо проговорить».
Tie sarjakuvataiteilijaksi kulki Tampereen ammattikorkeakoulun kuvataiteilijaopintojen ja pienkustannustoiminnan kautta.
”Me ruvettiin viimeisenä kouluvuotena tekemään porukalla Irtoparta‑nimistä lehteä, ja sitä ilmestyi lopulta kahdeksan numeroa. Se oli lopulta tekijä, joka veti minut sinne sarjakuvan maailmaan. Valmistuin vuonna 2001 ja vuodesta 2003 olen ruvennut kutsumaan itseäni sarjakuvataiteilijaksi ammattia kysyttäessä.”
Tanskasen tavoin myös Takalon sarjakuvien aihevalinnat pohjaavat tarpeeseen käsitellä ympärillä tapahtuvia asioita.
”En tee sarjakuvia niin, että ajattelen muuttavani jonkun ihmisen ajatusmaailmaa, vaan mulla on joku asia, josta on vain tarve puhua.”
Неожиданный тёплый откликPositiivinen palaute yllättää
Такало вспоминает, что её сборник Tyhmä tyttö («Дурочка»), вышедший в 2004 году, получил много положительных отзывов. Особенно её удивила реакция на вошедший в сборник комикс «Волосатые ноги». Его главная героиня — женщина, которая не бреет волосы на теле, несмотря на ужас и неодобрение окружающих.
«Мне казалось совершенно невероятным, что на дворе XXI век, а то, что женщина не бреет ноги, кто‑то всё ещё воспринимает как что-то чуть ли не революционное».
Takalo muistelee saaneensa vuonna 2004 julkaistusta Tyhmä tyttö ‑kokoelmastaan paljon positiivista palautetta. Erityisesti Takalon yllätti se, miten paljon positiivista palautetta kokoelman Säärikarvat-sarjakuva herätti.
Sarjakuvan päähenkilö on nainen, joka ei ajele ihokarvojaan, vaikka ympärillä olevat ihmiset sitä kauhistelevat.
”Se tuntui ihan ihmeelliseltä, että eletään 2000‑lukua, ja se ettei aja säärikarvojaan tuntuu joidenkin mielestä jotenkin vallankumoukselliselta.”
Такало не использует соцсети, в отличие от Тансканен, чьи работы находят там обширную аудиторию. И несмотря на это Тансканен не может вспомнить, когда в последний раз получала негативные комментарии.
Тансканен это удивляет, поскольку, несмотря на мягкость и юмор, Tympeät tytöt говорит о вещах прямо, а затрагиваемые темы могут триггерить. По её мнению, одна из причин благожелательного восприятия может заключаться именно в выбранной форме — комиксе, который воспринимается как свежий способ говорить о сложных проблемах.
«Комикс придаёт тексту лёгкость. Он позволяет добавить юмор и другие элементы, необходимые нашему восприятию для того, чтобы мы могли принять информацию, которая может быть тревожной, неприятной или ужасающей». Увидев, насколько хорошо аудитория воспринимает комиксы, Тансканен стала использовать эту форму и в других общественных проектах. Осенью она вместе с Саму Куоппой выпустила книгу «Великая иллюзия капитализма», иллюстрированную комиксами. По словам Тансканен, комикс снижает порог восприятия и привносит в разговор об экономике юмор, лёгкость и человечность.
Takalo ei käytä sosiaalista mediaa toisin kuin Tanskanen, jonka sarjakuvat saavat sosiaalisessa mediassa suurta näkyvyyttä. Tästä huolimatta Tanskanen ei edes muista, milloin olisi viimeksi saanut negatiivista palautetta. Tanskanen ihmettelee asiaa, sillä Tympeiden tyttöjen ote on lempeistä ja humoristisista aspekteista huolimatta suora ja aiheet voivat triggeröidä. Hänen mukaansa osasyynä voi olla se, että vaikuttamisen tekotapa on juuri sarjakuva, jota pidetään raikkaana lähestymistapana.
”Sarjakuva antaa sille viestille keveyttä, se voi tuoda siihen huumoria ja sellaisia asioita, joita meidän tiedonkäsittelymme tarvitsee, että voi ottaa vastaan sellaista informaatiota, joka voi olla häiritsevää, epämiellyttävää tai hirveää.”
Havainto sarjakuvien hyvästä vastaanotosta on saanut Tanskasen hyödyntämään sarjakuvaa myös muussa vaikuttamistyössä. Tänä syksynä Tanskanen on julkaissut Samu Kuopan kanssa tehdyn Kapitalismin suuri illuusio ‑kirjan, joka on kuvitettu sarjakuvilla. Tanskasen mukaan sarjakuva toimii kynnyksen madaltajana, joka tuo talousaiheiden keskelle huumoria, keveyttä ja inhimillisyyttä.
Действие и сообществаToimintaa ja yhteisöjä
Работать с общественными проблемами постоянно, из года в год, может быть, изнуряющими. И Тансканен, и Такало нашли способы не останавдиваться, несмотря на то что изменения к лучшему в обществе происходят медленно, а уже достигнутый прогресс иногда может обернуться регрессом. Такало рассказывает, что, например, много занималась организацией различных мероприятий, мастер‑классов и дискуссий, а также старалась окружать себя людьми, рядом с которыми чувствует себя в безопасности.
«Для меня очень важно, чтобы вокруг были люди, думающие схожим образом, и в этом смысле я совершенно не против жизни «в своём пузыре». Конечно, было бы очень хорошо, если бы люди общались, например, и с представителями других поколений, потому что, когда тебя окружают исключительно ровесники, находящиеся на том же жизненном этапе, это очень сильно сужает кругозор», — размышляет Такало.
Yhteiskunnallisten aiheiden käsitteleminen vuodesta toiseen voi olla uuvuttavaa. Tanskanen ja Takalo ovat kummatkin löytäneet keinoja luovia eteenpäin, vaikka yhteiskunnassa tapahtuvat muutokset parempaa päin ovat pieniä ja jo saavutetut edistysaskeleet voivat muuttaa suuntaansa. Takalo kertoo esimerkiksi olleensa mukana järjestämässä paljon erilaisia tapahtumia, työpajoja ja keskustelutilaisuuksia sekä ympäröineensä itsensä turvallisiksi kokemillaan ihmisillä.
”Olen kokenut sen tosi hyväksi, että ympärillä on ihmisiä, jotka ajattelevat samoin, ja siinä mielessä en missään nimessä vastusta sellaista tietynlaista kuplautumista. Toki olisi hirveän hyvä, että ihmiset tapaisivat myös esimerkiksi eri ikäisiä ihmisiä, koska se kaventaa näkökenttää hirveästi, jos on vain niitä oman ikäisiä ja samanlaisessa elämäntilanteessa olevia ympärillä”, Takalo pohtii.
Тансканен также говорит, что находит поддержку в других людях и в их общественной деятельности. «В работе над Tympeät tytöt моё собственное рисование и письмо, конечно, играют огромную роль, но столь же важны чтение чужих текстов и исследование различных вопросов. Работы других людей напоминают мне, что с подобными мыслями я сталкиваюсь не одна».
Tanskanen nimeää myös saavansa lohtua muista ihmisistä ja heidän vaikuttamistyöstään.
”Yhtä vahvasti kun Tympeiden tyttöjen työssä on läsnä se oma piirtäminen ja kirjoittaminen niin yhtä vahvassa osassa on toisten kirjoitusten lukeminen ja asioiden tutkiminen. Ne toiset teokset muistuttaa siitä, että en ole näiden ajatusten kanssa yksin.”
Обе художницы считают важным действовать ради того, что для них имеет значение, и привлекать внимание к вещам, которые их волнуют. По словам Такало, в любом активизме лучше что‑то делать, чем просто говорить. Тансканен так формулирует значение собственной деятельности: «Я стараюсь делать то, что в моих силах, чтобы сохранять надежду, которая кажется совершенно необходимой, если хочешь в этом мире не сойти с ума».
Kumpikin sarjakuvataiteilija toteaa, että toimiminen itselleen tärkeiden asioiden ja itseä järkyttävien asioiden esiintuomiseksi on tärkeää. Takalo toteaa, että kaikessa aktivismissa on parempi tehdä jotain kuin vain puhua. Tanskanen summaa tekemisen merkityksen: ”Se että yritän tehdä oman osani pitää yllä sellaista toiveikkuutta, joka tuntuu välttämättömältä, jos haluaa pysyä järjissään tässä maailmassa.”
- Оригинал статьи читайте здесьLue artikkelin alkuperäinen versio täältä
ПартнерYhteistyökumppani
Студенческая газета Тампере «Висиири» рассказывает о жизни студентов, университете и актуальных событиях города.
Tampereen opiskelijalehti «Visiiri» kertoo opiskelijoiden elämästä, yliopistosta ja kaupungin ajankohtaisista tapahtumista.
- Сайт газетыLehden sivut
Получайте новости Culturalist, интересные статьи и рекомендации о событиях два раза в месяц на электронную почту.
Saat Culturalistin uutiset, kiinnostavat artikkelit ja tapahtumavinkit sähköpostiisi kaksi kertaa kuukaudessa.