Охотник за туристическими плакатами. Магнус Лонден о том, как создавался визуальный образ ФинляндииJulistemetsästäjä. Magnus Londen kertoo, kuinka Suomi‑kuva on muotoutunut
Интервью с Магнусом Лонденом, коллекционером винтажных плакатов и основателем проекта Come to Finland, о том, как рекламные постеры формировали образ Финляндии от 1890‑х до наших дней.
Haastattelu Magnus Londenin, vintage‑julisteiden keräilijän ja Come to Finland -hankkeen perustajan, kanssa siitä, miten matkailujulisteet ovat muovanneet Suomi-kuvaa 1890-luvulta nykypäivään.
Как сложился тот образ Финляндии, который мы знаем сегодня — не только на карте, но и в воображении туристов? Ответ можно найти на старых рекламных плакатах: здесь есть место и знаменитым пейзажам, и мечтам финнов, и самым неожиданным сюжетам. Мы встретились с Магнусом Лонденом – финским журналистом, писателем и основателем проекта Come to Finland. Уже два десятка лет он ведёт охоту за винтажными постерами, а в последние годы еще и организовывает в Финляндии международный конкурс туристического плаката. О том, как по ярким изображениям можно проследить изменения в стране чем Финляндия сегодня привлекает туристов со всего мира, в этом материале. Всё началось с неё — леди с бокалом шампанского на фоне парламента.
Miten nykyinen kartalla ja matkailijoiden mielikuvissa elävä Suomi‑kuva on muodostunut? Vastaus voi löytyä vanhoista matkailujulisteista, joissa näkyvät niin tunnetut maisemat, suomalaisten unelmat kuin hyvin yllättävätkin aiheet. Tapasimme Magnus Londenin, suomalaisen toimittajan, kirjailijan ja Come to Finland -hankkeen perustajan. Hän on metsästänyt vintage-julisteita jo kahden vuosikymmenen ajan ja järjestänyt viime vuosina Suomessa kansainvälistä matkailujulistekilpailua. Tässä jutussa kerromme siitä, miten värikkäiden kuvien kautta voi seurata Suomen muutosta ja mikä nykyään houkuttelee matkailijoita Suomeen eri puolilta maailmaa. Kaikki sai alkunsa eduskuntatalon edessä samppanjaa juovasta naisesta
Culturalist.fi: Магнус, расскажи, как вообще началось твоё увлечение плакатами и какой из них был самым первым?
Магнус: Это произошло скорее случайно. Я гулял по Хельсинки и заглянул в антикварный книжный магазин на Булеварди, где увидел красивый, ярко‑жёлтый постер 1939 года с изображением девушки, пьющей шампанское на фоне парламента. Он был создан Йормой Сухоненом (JormaSuhonen) для Олимпийских игр (они должны были пройти в 1940 году, но из-за войны были отложены до 1952). Я буквально влюбился в это изображение. Очень люблю путешествовать и много езжу по миру, и меня по-настоящему увлекла идея того, как в те времена рекламировали Финляндию. Как сюда привлекали туристов? Само изображение отчасти давало ответ, но мне стало ещё любопытнее — существуют ли другие подобные работы и кто их создавал? Какая история стоит за ними? Так всё и началось.
Culturalist.fi: Miten kiinnostuksesi julisteisiin alkoi, ja mikä oli ensimmäinen löytösi?
Magnus: Se tapahtui sattumalta. Kävelin Helsingissä ja poikkesin Bulevardilla sijaitsevaan antikvariaattiin. Siellä näin kauniin kirkkaankeltaisen julisteen vuodelta 1939, jossa nainen juo samppanjaa, ja taustalla näkyy eduskuntatalo. Julisteen suunnitteli Jorma Suhonen vuoden 1940 olympialaisia varten (kisat oli tarkoitus järjestää Helsingissä, mutta sota siirsi ne vuoteen 1952). Rakastuin kuvaan välittömästi. Rakastan matkustamista ja olen reissannut ympäri maailmaa. Minua alkoi kiehtoa kysymys siitä, miten Suomea tuohon aikaan markkinoitiin matkailijoille. Miten heitä houkuteltiin tänne? Julisteen kuva vastasi siihen osittain, mutta samalla heräsi lukuisia uusia kysymyksiä. Oliko olemassa muitakin vastaavia töitä? Kuka ne oli tehnyt? Millaisia tarinoita niiden taakse kätkeytyi? Siitä kaikki alkoi.
Culturalist.fi: Этот плакат был дорогим?
Магнус: Да, довольно дорогим. У меня тогда не было таких денег, но, к счастью, мои родители, услышав мою историю, тайно купили его и подарили мне на 40‑летие. Я оформил постер в раму – получилось очень красиво. И он до сих пор висит у меня в кабинете.
Culturalist.fi: Где ты находил и продолжаешь находить постеры? Неужели на сервисах вроде Tori?
Магнус: На Tori достаточно сложно наткнуться на что‑то стоящее. В основном там попадаются дешёвые копии или попытки выдать их за оригиналы. Поначалу мы даже не рассматривали возможность покупки оригиналов — они были слишком дорогими. Поэтому мы пошли другим путём: объехали архивы по всей Финляндии и отсканировали плакаты за небольшую плату. Затем поехали в архивы и музеи в Швеции, Норвегии, Германии и США. Так что на этапе работы над книгой Come to Finland – Posters & Travel tales 1851–1965 у нас было не так много оригинальных физических экземпляров. Но позже мы начали покупать их у коллекционеров по всему миру — и в итоге коллекция собралась внушительная.
Culturalist.fi: Oliko juliste kallis?
Magnus: Kyllä, melko kallis. Silloin minulla ei ollut varaa siihen. Onneksi vanhempani ostivat julisteen salaa kuultuaan siitä ja antoivat sen minulle 40‑vuotislahjaksi. Kehystin sen, ja siitä tuli todella hieno. Se on edelleen työhuoneeni seinällä.
Culturalist.fi: Mistä olet löytänyt julisteita? Törmääkö niihin esimerkiksi Torissa?
Magnus: Torista on vaikea löytää mitään oikeasti arvokasta. Siellä liikkuu paljon halpoja kopioita ja myyjiä, jotka yrittävät myydä niitä alkuperäisinä. Aluksi emme edes harkinneet alkuperäisten julisteiden ostamista, sillä ne olivat liian kalliita. Sen sijaan me kiersimme arkistoja ympäri Suomea ja skannasimme julisteita pientä maksua vastaan. Myöhemmin kävimme arkistoissa ja museoissa myös Ruotsissa, Norjassa, Saksassa ja Yhdysvalloissa. Kun valmistelimme kirjaa Come to Finland – Posters & Travel Tales 1851–1965, meillä ei ollut kovinkaan montaa alkuperäistä fyysistä julistetta omassa kokoelmassamme. Myöhemmin aloimme kuitenkin ostaa niitä keräilijöiltä eri puolilta maailmaa, ja vähitellen kokoelmasta kasvoi varsin vaikuttava.
Come to Finland – Posters & Travel tales 1851–1965
Туризм – дело мужское? Oliko matkailu ennen miesten juttu?
Culturalist.fi: Как, по‑твоему, в Финляндии вообще зародилось использование постеров для привлечения туристов?
Магнус: Вначале туристические постеры были скорее утилитарными: сухая информация о расписании — когда отправляется и прибывает судно. Но уже в конце 1890‑х годов стали появляться графические плакаты. На это, конечно, повлияли Франция, Германия и Англия, где к тому времени в сфере туристической рекламы уже работали профессиональные художники. Эта практика довольно быстро распространилось и на страны Северной Европы. Финляндия могла чуть отставать, но важно учитывать, что многие финские художники учились в Европе. Они были довольно интернациональны и быстро улавливали новые художественные направления. Я думаю, что одним из первых графических туристических плакатов в Финляндии стала работа Аксели Галлен-Каллела, которую адаптировали для Иматры в 1893 году. Этот плакат вполне можно считать отправной точкой.
Culturalist.fi: Что ещё было знаковым для постеров того времени?
Магнус: После эры сугубо информационных плакатов наступил этап, когда на них появлялось одно крупное изображение или несколько, но внизу по‑прежнему оставались расписания и другие детали — в целом такие плакаты выглядели перегруженными. Со временем всё упростилось: стало достаточно одного сильного визуального образа и короткого слогана с выразительной типографикой. Мне это особенно нравится. Сейчас, когда мы проводим конкурс плакатов, заметно, что дизайнеры всё реже работают с типографикой по-настоящему. Они используют готовые компьютерные шрифты, не создавая собственные. Это очень характерная тенденция. И сколько бы мы ни просили участников попробовать разработать свои буквы, они почти никогда этого не делают. Если же говорить об образах, в начале на плакатах практически не было детей. Чаще всего это были элегантные пары — мужчина и женщина — и особенно одинокий герой-путешественник: утончённый, стильный, склонный к приключениям. Сам образ туриста был идеализированным — это был образованный человек, и путешествие воспринималось как нечто престижное, к чему стоит стремиться.
Culturalist.fi: Гендерное неравенство — ещё одна примета того времени?
Магнус: Да, безусловно. И дело ещё в том, что путешествия тогда в принципе были доступны далеко не всем. Лишь у немногих были и время, и деньги — большинство людей просто работали, а поездки оставались роскошью. Но уже в 1920–30‑е годы ситуация начинает меняться: путешествия постепенно становятся доступнее более широкому кругу людей.
Мне, например, особенно нравится дизайн 1930‑х. В 20-е годы плакаты почти всегда имели рамку — вокруг изображения размещался текст, и так было во многих европейских странах. А вот в 1930-е акцент сместился: главным стало само изображение, дополненное коротким, точно выверенным слоганом. Видно, что к рекламе стали подходить гораздо более продуманно. Я бы сказал, это в каком-то смысле самый расцвет плакатного дизайна. Возможно, к ним можно добавить и 1950-е.
Culturalist.fi: Miten matkailujulisteita alettiin ylipäätään käyttää Suomessa matkailijoiden houkuttelemiseksi?
Magnus: Aluksi matkailujulisteet olivat pikemminkin käytännöllisiä tiedotteita: niissä kerrottiin kuivasti aikatauluista, kuten milloin laiva lähtee ja milloin se saapuu. Mutta jo 1890‑luvun lopulla alkoi ilmestyä graafisia julisteita. Tähän vaikuttivat luonnollisesti Ranska, Saksa ja Englanti, joissa jo tuolloin matkailujulisteita suunnittelivat ammattitaiteilijat. Tämä käytäntö levisi melko nopeasti myös Pohjois-Eurooppaan. Suomi oli ehkä hieman jäljessä tässä kehityksessä, mutta on muistettava, että monet suomalaiset taiteilijat opiskelivat Euroopassa. He olivat varsin kansainvälisiä ja omaksuivat nopeasti uusia taidesuuntauksia. Yksi Suomen ensimmäisistä graafisista matkailujulisteista oli Akseli Gallen-Kallelan teos, jota käytettiin Imatran matkailumarkkinoinnissa vuonna 1893. Tätä julistetta voi hyvin pitää ilmiön lähtölaukauksena Suomessa.
Culturalist.fi: Mikä muu oli ominaista tuon ajan julisteille?
Magnus: Puhtaasti informatiivisten julisteiden aikakauden jälkeen tuli vaihe, jolloin julisteissa oli yksi tai useampi suuri kuva. Julisteen alareunassa oli entiseen tapaan edelleen aikataulut ja muut tiedot. Kokonaisuudessaan julisteet vaikuttivat täyteen ahdetuilta. Vähitellen ilmaisua yksinkertaistettiin: yksi voimakas kuva ja lyhyt slogan näyttävällä typografialla. Juuri tästä pidän erityisesti. Nykyään järjestäessämme julistekilpailuja on nähtävissä, että suunnittelijat perehtyvät yhä harvemmin perusteellisesti typografiaan. He käyttävät valmiita fontteja eivätkä suunnittele omia kirjasimiaan. Tämä on hyvin tyypillistä. Vaikka kannustamme osallistujia suunnittelemaan omat kirjasimensa, he tekevät niin hyvin harvoin. Kuvamaailmasta puhuttaessa varhaisissa julisteissa esiintyi lapsia hyvin harvoin. Useimmiten kuvissa esiintyi elegantti pariskunta, mies ja nainen, tai yksinäinen sankarimatkailija ‑ hienostunut, tyylikäs ja seikkailunhaluinen henkilö. Matkailijan hahmo oli idealisoitu: sivistynyt ihminen, jonka elämäntapaan kuuluvaa matkustamista pidettiin arvostettavana ja tavoiteltavana.
Culturalist.fi: Sukupuolten epätasa‑arvo taisi olla yksi aikakauden tunnuspiirteistä?
Magnus: Kyllä, ehdottomasti. Lisäksi matkustaminen ei ollut tuohon aikaan ylipäätään mahdollista kaikille. Vain harvoilla oli sekä aikaa että rahaa matkustaa. Suurin osa ihmisistä teki töitä, ja matkailu oli ylellisyyttä. 1920–1930‑luvuilla tilanne alkoi kuitenkin muuttua. Matkustaminen tuli vähitellen mahdolliseksi yhä useammille ihmisille.
Itse pidän erityisesti 1930‑luvun suunnittelusta. 1920-luvulla julisteissa oli lähes aina kehys, ja teksti sijoitettiin kuvan ympärille. Tällainen ratkaisu oli tuohon aikaan yleinen monissa Euroopan maissa. 1930-luvulla painopiste kuitenkin muuttui. Keskeiseksi tuli vahva visuaalinen elementti, jota täydensi lyhyt ja tarkkaan hiottu slogan. On nähtävissä, että mainontaan alettiin suhtautua paljon harkitummin. Sanoisin, että tämä oli monessa mielessä julistesuunnittelun todellista kukoistuskautta. Ehkä myös 1950-luku voidaan laskea mukaan tähän huippukauteen.
Лапландия — «феникс» финского туризмаLappi – Suomen matkailun feeniks
Culturalist.fi: Во время войны, наверное, было не до туристической рекламы?
Магнус: Плакатов тогда почти не было. В Финляндии первый плакат с попыткой привлечь туристов в Лапландию, кажется, появился лишь в 1948 году: стране остро нужна была иностранная валюта. Интересно, что во время войны и сразу после неё, когда немцы покинули Финскую Лапландию, территория была сильно разрушена. Из‑за этого в Финляндии действительно рассматривали возможность отказаться от Лапландии как туристического направления — там всё было сожжено и уничтожено, туда бы никто не поехал. Тогда даже звучала идея сосредоточиться на других регионах: развивать так называемый финский озёрный край или обратить внимание на финский архипелаг, а Лапландию фактически оставить в стороне.
Culturalist.fi: Но получается, Лапландия недолго оставалась в стороне?
Магнус: Очень быстро началось восстановление региона, и одной из ключевых задач стало снова привлечь туда туристов. Считалось, что интерес к лыжному отдыху сохранится, ведь это воспринималось как престижное занятие. По сути, Лапландию действительно удалось довольно быстро вернуть к жизни — во многом благодаря усилиям местных жителей и активному развитию туризма.
Интересно, что на архипелаг, который сегодня является популярным туристическим направлением, когда‑то тоже почти никто не ездил. Но спустя 30–40 лет ситуация полностью изменилась. И сегодня, если делать туристический плакат Финляндии, Лапландия и архипелаг — это уже одни из ключевых образов страны.
Culturalist.fi: Matkailumainonnalle ei kai sodan aikana juuri ollut sijaa?
Magnus: Julisteita tehtiin tuolloin hyvin vähän. Ensimmäinen Lapin matkailujuliste ilmestyi Suomessa tietääkseni vasta vuonna 1948. Maa tarvitsi kipeästi ulkomaanvaluuttaa. Sodan aikana ja saksalaisten vetäytymisen jälkeen Suomen Lappi oli pahoin tuhoutunut. Tämän vuoksi Suomessa harkittiin vakavasti Lapin jättämistä matkailun ulkopuolelle. Se oli poltettu ja tuhottu kokonaan, eikä uskottu, että kukaan haluaisi matkustaa sinne. Tuolloin esitettiin ajatus, että huomio olisi suunnattava muihin alueisiin. Kehitettäväksi ehdotettiin Järvi‑Suomea tai Suomen saaristoa, kun taas Lappi jätettäisiin käytännössä sivuun.
Culturalist.fi: Mutta Lappi ei ilmeisesti jäänyt sivuun kovin pitkäksi aikaa?
Magnus: Alueen jälleenrakentaminen alkoi nopeasti, ja yksi keskeisistä tavoitteista oli saada matkailijat palaamaan. Uskottiin, että kiinnostus hiihtomatkailuun oli säilynyt, sillä se nähtiin arvostettuna harrastuksena. Lappi onnistuttiin elvyttämään varsin nopeasti pitkälti paikallisten asukkaiden työn ja määrätietoisen matkailun kehittämisen ansiosta.
Mielenkiintoista on, että nykyisin turistien suosimassa saaristossa kävi aikoinaan vain vähän matkailijoita. Mutta 30–40 vuotta myöhemmin tilanne oli täysin muuttunut. Jos tänä päivänä tehtäisiin Suomea esittelevä matkailujuliste, olisivat sekä Lappi että saaristo varmasti siinä mukana.
Culturalist.fi: Как меняются настроения и изображения финнов после войны?
Магнус: Плакаты становятся более жизнерадостными. На них появляются дети, семьи — путешествия становятся доступнее. Появляется юмор, лёгкая ирония, «подмигивание» зрителю. Стиль по‑прежнему остаётся очень элегантным, но именно в 50-е в него приходит эта игривость. В целом меняется и сам подход — и к путешествиям, и к плакату как таковому.
Culturalist.fi: Изменила ли фотография подход к созданию постеров?
Магнус: С приходом цветной фотографии в конце 50‑х, дизайн плакатов становится более утилитарным, даже несколько небрежным: просто фотография и подпись «Финляндия» — и ничего больше. Лично мне такие плакаты не очень по душе – в них как будто пропало ощущение магии. Да, тогда это казалось прорывом: можно было показать реальное изображение, и зритель сразу видел, как всё выглядит. Это было потрясающе, но мода на фото-постеры продлилась недолго.
Culturalist.fi: Miten suomalaisten mieliala ja kuvasto muuttuivat sodan jälkeen?
Magnus: Julisteista tuli iloisempia. Niihin ilmestyi lapsia ja perheitä, kun matkustamisesta tuli mahdollista yhä useammalle. Julisteissa oli huumoria, kevyttä ironiaa ja pilkettä silmäkulmassa. Tyyli pysyi edelleen hyvin eleganttina, mutta juuri 1950‑luvulla siihen tuli leikkisyyttä. Samalla muuttui lähestymistapa sekä matkailuun että julisteisiin.
Culturalist.fi: Muuttiko valokuvauksen yleistyminen julisteiden suunnittelua?
Magnus: Värivalokuvauksen yleistyttyä 1950‑luvun lopulla julisteiden suunnittelusta tuli käytännöllisempää, jopa hieman huolimatonta: pelkkä valokuva ja teksti ”Finland” riittivät. Henkilökohtaisesti en oikein pidä tällaisista julisteista, koska niistä puuttuu tietty taika. Tuohon aikaan sitä pidettiin kuitenkin läpimurtona, sillä nyt voitiin esitellä todellinen näkymä, ja katsoja näki heti, millainen paikka oikeasti on. Se oli mullistavaa, mutta valokuvajulisteiden suosio jäi lopulta melko lyhytaikaiseksi.
Магнит для туристов: озёра, собор или всё‑таки пивоMatkailun vetonauloina järvet ja tuomiokirkko – vai sittenkin olut
Culturalist.fi: Чем именно в Финляндию привлекали туристов?
Магнус: Если выбрать что‑то одно, это, конечно, природа. Она присутствует на плакатах с самого начала, даже на том самом первом, для Иматры. Тогда люди приезжали, чтобы просто увидеть эту мощь и красоту. Позже акцент немного смещается: природа остаётся в центре, но становится скорее частью опыта — лыжи, походы, активный отдых. Если говорить о Хельсинки, то город пытался продвигать архитектуру, но это было довольно сдержанно.
Culturalist.fi: Что было главной архитектурной «жемчужиной»?
Магнус: Почти всегда это один и тот же мотив — Кафедральный собор. Он неизменно появлялся на плакатах и продолжает появляться до сих пор. Возможно, именно поэтому мне так нравится тот жёлтый постер, который стал моим первым. На нём нет собора! Вместо этого — парламент, Национальный музей, трамвай и сцена из городской жизни, где люди пьют шампанское. Конечно, Хельсинки никогда не был таким гламурным, но на плакате он выглядит именно так.
Culturalist.fi: Возможно, такие плакаты были нужны и самим финнам, чтобы поддерживать определённый оптимизм?
Магнус: Наверное. Ещё один важный символ — Олимпийский стадион. Люди действительно гордились тем, что в 1952 году в Финляндии проводились Летние Олимпийские игры. Гордились новым стадионом и башней, так что это ещё одно знаковое сооружение. Но, пожалуй, на этом почти всё, что касается Хельсинки на постерах тех времён. Единственный другой город в Финляндии, который последовательно пытался продвигать свою архитектуру, — это Турку. Там всегда старались подчеркнуть его историчность и европейское средневековое наследие. Похожая история и с Выборгом, который отошел России после войн 1940‑х годов. Там тоже делали акцент на средневековой архитектуре и историческом центре.
В целом Финляндия — относительно молодая страна, и её самоощущение долгое время было довольно скромным, особенно на фоне Германии с её старинными городами или шведской Сконе. Поэтому через Турку и Выборг пытались показать: да, у нас тоже есть история и старые здания.
Culturalist.fi: Minkä avulla matkailijoita houkuteltiin Suomeen?
Magnus: Jos pitäisi valita yksi asia, se olisi tietenkin luonto. Se on ollut mukana julisteissa aivan alusta lähtien, jopa siinä ensimmäisessä Imatra‑julisteessa. Ihmiset tulivat silloin katsomaan luonnon voimaa ja kauneutta. Myöhemmin painopiste hieman muuttui: luonto säilyi keskiössä, mutta siitä tuli osa laajempaa matkailukokemusta – hiihtoa, vaelluksia ja muuta aktiivista lomailua. Helsingin kaupunki puolestaan pyrki markkinoimaan arkkitehtuuriaan, mutta melko hillitysti.
Culturalist.fi: Mikä oli arkkitehtuurin tärkein vetonaula?
Magnus: Lähes aina se oli Helsingin tuomiokirkko. Se esiintyi julisteissa kerta toisensa jälkeen ja näkyy niissä edelleen. Ehkä juuri siksi pidän niin paljon siitä keltaisesta julisteesta, joka oli ensimmäinen löytöni. Siinä ei ole tuomiokirkkoa lainkaan. Sen sijaan siinä näkyvät eduskuntatalo, Kansallismuseo, raitiovaunu sekä kaupunkielämän näkymä, jossa ihmiset juovat samppanjaa. Helsinki ei tietenkään koskaan ollut aivan niin glamouria huokuva kuin juliste antaa ymmärtää, mutta juuri sellaisena se siinä esitetään.
Culturalist.fi: Ehkä tällaisia julisteita tarvittiin myös suomalaisten oman optimismin ylläpitämiseen?
Magnus: Ehkä niin. Toinen tärkeä symboli on Olympiastadion. Ihmiset olivat aidosti ylpeitä siitä, että vuoden 1952 kesäolympialaiset järjestettiin Suomessa. Uusi stadion torneineen oli kansallisen ylpeyden aihe, joten siitä tuli yksi aikakauden tärkeimmistä maamerkeistä. Mutta siihen Helsingin kuva‑aiheet tuon ajan julisteissa jäivätkin. Turku oli toinen suomalainen kaupunki, joka johdonmukaisesti pyrki markkinoimaan arkkitehtuuriaan. Siellä korostettiin kaupungin historiallista luonnetta ja eurooppalaista keskiaikaista perintöä. Samoin tehtiin myös Viipurissa, jonka Venäjä liitti itseensä 1940-luvun sotien jälkeen. Sielläkin painotettiin keskiaikaista arkkitehtuuria ja historiallista keskustaa.
Suomi on suhteellisen nuori maa, ja sen kansallinen omakuva oli pitkään varsin vaatimaton, etenkin verrattuna esimerkiksi Saksan vanhoihin kaupunkeihin tai Ruotsin Skåneen. Siksi juuri Turun ja Viipurin kautta pyrittiin osoittamaan, että myös Suomella on historiaa ja vanhoja rakennuksia.
Culturalist.fi: Должен сказать, это безумно интересно — по постерам можно проследить не только историю Финляндии в целом, но и отдельных городов и регионов. Меня, например, позабавили плакаты Ханко: в них явно пытались рекламировать местные пляжи так, будто это французская Ривьера.
Магнус: Кстати, интересный момент с Ханко. В XIX столетии, когда Финляндия была Великим княжеством и входила в состав Российской империи, город был излюбленным курортом для многих русских туристов. Местные в то время часто жаловались, что в Ханко повсюду слышен русский язык. А потом я нашёл текст 1920‑х годов, и там жаловались, что в городе больше туристов больше нет. Не слышно ни русского, ни немецкого. Куда все делись? Как говорится, что имеем — не храним. Так что в постерах ты довольно редко можешь увидеть историю напрямую. Но если знать свою историю, можно увидеть очень многое.
Culturalist.fi: Другой забавный постер, который я увидел в вашей коллекции, — тот, где Финляндия рекламируется как «страна хорошего пива». Сейчас такая реклама алкоголя была бы даже незаконной.
Магнус: Это забавно, потому что Финляндия в целом не ассоциируется с сильной гастрономической или пивной культурой. Этот плакат я, кстати, купил у коллекционера в Норвегии, и на нём действительно был слоган «Страна хорошего пива». Он из 1960‑х годов, хотя тогда в Финляндии пивная культура ещё не была особенно развита — не сравнить ни с Германией, ни с Чехией. На заднем плане там изображено много рыбы. И при этом — «страна хорошего пива». Плакат получается довольно парадоксальным. У Финляндии в целом довольно сложные отношения с алкоголем, прямая реклама спиртных напитков запрещена. Поэтому подобные изображения скорее исключение, чем правило.
Culturalist.fi: Я заметил, что в какой‑то недолгий период на туристических постерах активно использовали образ традиционной финской культуры — например, народные костюмы. Но потом это как будто перестало работать: людям хотелось чего-то более свежего и современного. Я прав?
Магнус: Ты совершенно прав. В 1930‑е годы народная культура и костюмы вообще были очень популярны по всей Европе — это был своего рода маркетинговый приём, чтобы показать: «это есть и у нас». Финляндия не была исключением. Идея заключалась в том, чтобы подчеркнуть традиционность и самобытность страны. Но уже в 1950-е, возможно, она оставалась одной из немногих стран, где этот мотив всё ещё продолжал появляться, хотя и постепенно уходил из визуального языка плакатов. Людям действительно хотелось нового, более модного образа, и уже не было необходимости показывать «аутентичных» жителей севера Финляндии для европейской аудитории.
Culturalist.fi: Tämä on valtavan kiinnostavaa. Julisteiden kautta voi seurata sekä koko Suomen että yksittäisten kaupunkien ja alueiden historiaa. Minua huvittivat esimerkiksi Hangon julisteet, joissa paikallisia rantoja markkinoitiin lähes Ranskan Rivieran tasoisina.
Magnus: Hankoon liittyy muuten kiinnostava historiallinen yksityiskohta. Kaupunki oli suosittu lomakohde monille venäläisille aikana, jolloin Suomi oli Venäjän keisarikunnan autonominen suuriruhtinaskunta (1809–1917). Paikalliset valittivat tuolloin usein, että Hangossa kuuli kaikkialla venäjää. Myöhemmin löysin kuitenkin tekstin 1920‑luvulta, jossa valitettiin aivan päinvastaista asiaa: kaupungissa ei enää ollut matkailijoita. Ei kuulunut venäjää eikä saksaa. Minne kaikki olivat kadonneet? Niin kuin sanotaan: asioita ei osaa arvostaa ennen kuin ne menettää. Julisteissa historia näkyy melko harvoin suoraan. Mutta jos tuntee historiaa, sitä voi nähdä niissä paljon.
Culturalist.fi: Kokoelmassanne on toinenkin hauska juliste, jossa Suomea markkinoidaan ”hyvän oluen maana”. Nykyäänhän tällainen alkoholimainonta olisi jo lain vastaista.
Magnus: Juliste on hauska, sillä Suomea ei yleensä mielletä erityisen tasokkaaksi ruoka‑ tai olutkulttuurin maaksi. Ostin kyseisen julisteen norjalaiselta keräilijältä, ja siinä todella lukee ”hyvän oluen maa.” Juliste on 1960-luvulta, ja suomalainen olutkulttuuri ei tuolloin ollut erityisen kehittynyt ainakaan verrattuna Saksaan tai Tšekkeihin. Taustalla näkyy vieläpä kaloja. Ja slogan julistaa Suomen olevan hyvän oluen maa. Juliste on melko paradoksaalinen. Suomessa suhtautuminen alkoholiin on ollut kautta linjan melko ristiriitaista ja väkevien alkoholijuomien mainonta on ollut kiellettyä. Siksi tällaiset kuvat ovat pikemminkin poikkeus kuin sääntö.
Culturalist.fi: Huomasin, että matkailujulisteissa näkyi jonkin aikaa paljon perinteistä suomalaista kansankulttuuria, esimerkiksi kansallispukuja. Mutta sitten tällainen kuvasto ei enää tuntunut toimivan. Ihmiset halusivat jotakin tuoreempaa ja modernimpaa. Olenko oikeassa?
Magnus: Olet aivan oikeassa. 1930‑luvulla kansankulttuuri ja kansallispuvut olivat suosittuja kaikkialla Euroopassa. Ne toimivat eräänlaisena markkinointikeinona, jonka avulla näytettiin, että ”meilläkin on tällaista”. Suomi ei ollut tässä poikkeus. Tarkoituksena oli korostaa maan perinteitä ja omaleimaisuutta. Vähitellen tämä aihe alkoi kadota julisteiden visuaalisesta kielestä, ja 1950-luvulla Suomi oli yksi harvoista maista, joissa sitä vielä käytettiin. Ihmiset halusivat selvästi uudenlaista, muodikkaampaa kuvastoa. eikä siksi ollut enää tarvetta esitellä eurooppalaiselle yleisölle ”aitoja” Pohjois-Suomen asukkaita.
«Это было почти как работа частного детектива»”Se oli melkein kuin yksityisetsivän työtä”
Culturalist.fi: Вы также продаёте репринтые версии многих из этих плакатов, поэтому любой желающий может забрать частичку этой истории себе домой.
В 2007 году ты вместе с коллегами, Йоакимом Энегреном и Антом Симонсом, опубликовали книгу «Приезжайте в Финляндию — Плакаты и путевые заметки 1851–1965» (Joakim Enegren Ant Simons Come to Finland – Posters & Travel tales 1851–1965) Наверное, вам пришлось проделать огромную работу, чтобы установить авторов всех плакатов и разобраться с авторскими правами. Как проходил этот процесс?
Магнус: Да, с авторскими правами на винтажные плакаты действительно было проделано огромное и очень трудоёмкое исследование. По закону об авторском праве права действуют 70 лет после смерти автора, и это сильно усложняет процесс. Лишь некоторые из самых ранних работ находились в общественном достоянии — особенно если художник (это были преимущественно мужчины) умер молодым. Но в большинстве случаев права всё ещё были активны. Поэтому нам приходилось искать наследников — детей, внуков, иногда и совсем уж дальних родственников. Это было почти как работа частного детектива. Однако, когда мы их находили, это часто оказывалось очень приятным опытом. Большинство родственников были благодарны за то, что мы вернули эти работы к жизни.
Culturalist.fi: Были ли случаи, когда тебе пришлось буквально побороться за какой‑то плакат для коллекции?
Магнус: Есть несколько плакатов, за которые мы очень упорно боролись. Например, многие знают постер Осмо Оксанена 1957 года (Osmo K. Oksanen) с мальчиком в красной куртке, который идёт с чемоданом и лыжами. Один из таких плакатов мы нашли у коллекционера из Израиля. Это заняло некоторое время. А ещё есть летняя версия этого же плаката — там он идёт с зонтиком. И этот экземпляр был, по сути, единственным известным, и он находился в Лахти, в музее Malva. Мы начали искать эти плакаты ещё в 2007 году, и только в прошлом году я его наконец нашёл – спустя почти 18 лет. Это произошло довольно неожиданно: мне просто пришло письмо от коллекционера: «Слушай, у меня есть этот плакат, тебе нужен?». Он ещё спрашивал! Это был момент огромного счастья и удовлетворения. Но есть ещё несколько плакатов, которые мы продолжаем искать. Возможно, в мире уже не осталось ни одного экземпляра.
Culturalist.fi: А родственники Осмо Оксанена не помогли найти постер?
Магнус: Отчасти нам помогли хорошие отношения с семьёй художника. У него три дочери, и они очень активно поддерживают наш проект. Забавно, но одна из дочерей и послужила моделью для изображения мальчика на этом плакате. Осмо просто попросил её: «Не могла бы ты пройти через комнату и взять свою косметичку или что‑нибудь в этом роде?» А затем превратил девочку в мальчика. Поэтому этот плакат очень важен для их семьи, ведь, по сути, на нём изображена одна из них. Хотя конечно, можно было хотя бы летнюю версию сделать с девочкой. Но, с другой стороны, это всегда отражение своей эпохи.
Culturalist.fi: Myytte myös uusintapainoksia monista näistä julisteista, joten kuka tahansa voi viedä palan tätä historiaa kotiinsa.
Vuonna 2007 sinä ja kollegasi Joakim Enegren ja Ant Simons julkaisitte kirjan Come to Finland – Posters & Travel Tales 1851–1965. Teidän täytyi varmasti tehdä valtavasti töitä selvittääksenne kaikkien julisteiden tekijä ja tekijänoikeudet. Miten tämä prosessi eteni?
Magnus: Vanhojen julisteiden tekijänoikeuksien selvittäminen vaati todellakin paljon työtä. Tekijänoikeuslain mukaan oikeudet ovat voimassa 70 vuotta tekijän kuoleman jälkeen, mikä teki prosessista huomattavan hankalan. Vain osa vanhimmista töistä oli vapautunut tekijänoikeuksista, erityisesti tapauksissa, joissa taiteilija (useimmiten mies) oli kuollut nuorena. Useimmissa tapauksissa oikeudet olivat kuitenkin edelleen voimassa. Siksi meidän täytyi etsiä perillisiä ‑ lapsia, lastenlapsia ja joskus hyvinkin etäisiä sukulaisia. Se oli melkein kuin yksityisetsivän työtä. Kun lopulta löysimme heidät, kokemus oli kuitenkin usein erittäin myönteinen. Useimmat sukulaiset olivat kiitollisia siitä, että nämä teokset herätettiin uudestaan henkiin.
Culturalist.fi: Onko ollut julisteita, joiden saamiseksi kokoelmaan jouduit todella tekemään töitä?
Magnus: Muutamien julisteiden vuoksi olemme nähneet paljon vaivaa. Monet tuntevat Osmo K. Oksasen vuonna 1957 suunnitteleman julisteen, jossa punatakkinen poika kävelee matkalaukun ja suksien kanssa. Löysimme tämän julisteen israelilaiselta keräilijältä, mutta siihen kului aikaa. Julisteesta on olemassa myös kesäinen versio, jossa poika kulkee sateenvarjon kanssa. Tämän version ainoa tunnettu kappale sijaitsee Lahden julistemuseossa Malvassa. Aloimme etsiä sitä jo vuonna 2007, ja vasta viime vuonna, lähes kahdeksantoista vuoden etsinnän jälkeen, löysin sen. Tämä tapahtui täysin yllättäen, sillä sain keräilijältä viestin: ”Kuule, minulla on tämä juliste. Tarvitsetko sitä?” Turha edes kysyä! Se oli valtavan ilon ja tyytyväisyyden hetki. On kuitenkin vielä muutamia julisteita, joita etsimme. Voi olla, ettei maailmassa ole enää yhtään kappaletta jäljellä.
Culturalist.fi: Auttoivatko Osmo Oksasen sukulaiset julisteen löytämisessä?
Magnus: Osittain hyvät suhteet taiteilijan perheeseen auttoivat meitä. Hänellä on kolme tytärtä, ja he tukevat projektiaamme erittäin paljon. Hauskaa on, että juuri yksi tyttäristä on tämän julisteen pojan esikuva. Osmo pyysi häntä yksinkertaisesti: ”Voisitko kävellä huoneen läpi ja ottaa meikkilaukkusi tai jotain vastaavaa?” Ja sitten hän muutti tytön pojaksi. Joten tämä juliste on heillekin erittäin tärkeä, koska pohjimmiltaan kyseessä on yksi heistä. Vaikka tietenkin olisi voitu tehdä ainakin kesäversio, jossa olisi tyttö. Mutta toisaalta se on aina oman aikansa heijastuma.
Свежий взгляд на Финляндию и не толькоTuore näkökulma Suomeen ja muuhunkin
Culturalist.fi: В 2018 году вы запустили конкурс My Finland Travel Poster, чтобы найти новые образы Финляндии. Как появилась идея этого проекта?
Магнус: У меня стало возникать впечатление, что искусство плаката постепенно уходит в прошлое. Мне хотелось вдохнуть в него новую жизнь. Кроме того, у нас было ощущение, что в какой‑то момент мы уже «всё нашли» в визуальном образе Финляндии, и поэтому хотелось создать что-то новое — новые плакаты, новое видение страны. Меня особенно вдохновляла идея увидеть, как современные дизайнеры интерпретируют Финляндию.
Culturalist.fi: В конкурсе участвуют люди со всего мира, и некоторые из них даже ни разу не бывали в Финляндии. По каким критериям вы отбирали лучшие работы?
Магнус: Критериев было довольно много. Это не должно было быть просто хорошим дизайном или технически сильной работой. Мы искали оригинальные идеи, что‑то действительно необычное и самобытное. При этом важно было, чтобы постер передавал дух сегодняшнего дня. Не просто повторение прошлого и не только традиционные образы природы (хотя природа, конечно, важна), но и новые, неожиданные прочтения. Большое значение имела и типографика, о которой я уже говорил. Важно было сочетание всех этих элементов. Я немного старомоден. Мне нравится, когда люди рисуют сами, потому что постеры, сделанные на компьютере, нередко выглядят одинаково.
А мы, наоборот, всегда стараемся искать оригинальные идеи, в которых чувствуется личное мышление — что‑то, что человек действительно придумал и создал сам.
Culturalist.fi: Конкурс вышел за пределы одной Финляндии — подобные проекты уже проводились и в других северных странах. Позволь внести немного критики: например, шведские постеры выглядят на мой взгляд порой отполированными и, возможно, чрезмерно коммерческими.
Магнус: Может, ты и прав. Я немного разочарован дизайнами, которые мы получили из Швеции, если сравнивать с тем, что было у нас в случае с финскими постерами. Возможно, это наша вина, что мы не смогли охватить достаточное количество людей для шведского конкурса. Но конкурс в Скандинавии получился весьма и весьма впечатляющим. Там было немало красивых плакатов, и некоторые из них были, кстати, из Швеции. И одна из шведских дизайнерок выиграла этот конкурс, и теперь мы с ней активно работаем вместе.
Culturalist.fi: Мне кажется, в финских постерах, как правило, есть какая‑то особая эксцентричность и самоирония.
Магнус: Мне нравится Финляндия именно за то, что здесь можно относиться к себе с иронией. Мне это близко. Это хорошо видно на примере всё того же жёлтого плаката, о котором мы говорили ранее. Когда у нас была выставка в Национальном музее, я всегда начинал именно с него. И когда я говорил: «Ну, мы все понимаем, что это не Хельсинки», все смеялись. Ведь это нормально иронизировать над собой. В Швеции бы скорее всего спросили: «Что ты имеешь в виду?»
Culturalist.fi: Vuonna 2018 käynnistitte My Finland Travel Poster ‑kilpailun löytääksenne uusia tapoja kuvata Suomea. Mistä ajatus tähän projektiin syntyi?
Magnus: Minusta tuntui, että julistetaide oli vähitellen katoamassa menneisyyteen. Halusin puhaltaa siihen uutta elämää. Lisäksi meillä oli tunne, että olimme tavallaan jo löytäneet kaiken mahdollisen Suomen visuaalisesta kuvasta. Siksi halusimme luoda jotain uutta: uusia julisteita ja uudenlaisen näkemyksen Suomesta. Erityisesti minua innosti ajatus nähdä, miten nykyajan suunnittelijat tulkitsisivat Suomea.
Culturalist.fi: Kilpailuun osallistuu ihmisiä eri puolilta maailmaa, eikä osa heistä ole koskaan edes käynyt Suomessa. Millä perusteilla valitsitte parhaat työt?
Magnus: Kriteerejä oli melko paljon. Pelkkä hyvä suunnittelu tai teknisesti taitava toteutus ei riittänyt. Etsimme omaperäisiä ideoita, jotakin aidosti poikkeavaa ja persoonallista. Samalla oli tärkeää, että juliste välittäisi tämän päivän henkeä. Tarkoituksena ei ollut vain toistaa menneisyyttä eikä myöskään pitäytyä pelkästään perinteisissä luontokuvissa (vaikka luonto onkin tärkeä osa Suomea), vaan luoda uusia ja yllättäviä tulkintoja. Myös typografialla, josta puhuin aiemmin, oli suuri merkitys. Ratkaisevaa oli kaikkien näiden elementtien yhdistelmä. Olen hieman vanhanaikainen. Pidän siitä, että ihmiset piirtävät itse, sillä tietokoneella tehdyt julisteet näyttävät usein keskenään samanlaisilta.
Me puolestamme pyrimme aina löytämään omaperäisiä ajatuksia, joissa näkyy tekijän oma ajattelu. Jotakin, minkä ihminen on itse aidosti keksinyt ja luonut.
Culturalist.fi: Kilpailu laajeni Suomen ulkopuolelle, ja vastaavia hankkeita järjestettiin myös muissa Pohjoismaissa. Sallittakoon pieni kritiikki: esimerkiksi ruotsalaiset julisteet näyttivät mielestäni paikoin liian silotelluilta ja ehkä liiankin kaupallisilta.
Magnus: Ehkä olet oikeassa. Olen hieman pettynyt niihin kuviin, joita saimme Ruotsista, verrattuna siihen, mitä suomalaisen kilpailun yhteydessä nähtiin. Ehkä syy on osittain meissä, että emme onnistuneet tavoittamaan riittävän suurta joukkoa ihmisiä Ruotsissa. Koko Skandinavian kilpailu oli silti erittäin vaikuttava. Mukana oli paljon kauniita julisteita, ja osa niistä tuli juuri Ruotsista. Ruotsalainen suunnittelija voitti koko kilpailun, ja työskentelemme nykyään hänen kanssaan aktiivisesti.
Culturalist.fi: Minusta suomalaisissa julisteissa on usein tietynlaista omalaatuista eksentrisyyttä ja itseironiaa.
Magnus: Pidän Suomessa juuri siitä, että täällä osataan itseironian taito. Se on minulle läheistä. Tämä näkyy hyvin siinä samassa keltaisessa julisteessa, josta puhuimme aiemmin. Kun meillä oli näyttely Kansallismuseossa, aloitin esittelyni aina sen ääreltä. Ja kun sanoin: ”No, mehän kaikki ymmärrämme, ettei Helsinki oikeasti näytä tältä”, kaikki nauroivat. On täysin luonnollista nauraa myös itselleen. Ruotsissa joku olisi ehkä kysynyt: ”Mitä oikein tarkoitat?”
Сауны как «горячий» трендSauna matkailun kuumana trendinä
Culturalist.fi: А как ты думаешь, есть ли объекты или темы, которые до сих пор остаются недооценёнными или незамеченными в плакатах? Можно считать этот вопрос подсказкой будущим участникам конкурса.
Магнус: Я бы сказал, что в Хельсинки стоило бы больше внимания уделять городской культуре. И, возможно, даже полностью отказаться от образа собора и попытаться найти что‑то ещё. Взять хотя бы сауны. Им почти не уделялось внимания в исторических плакатах — по крайней мере, я таких не встречал. Сейчас у нас есть несколько современных примеров. Был даже отдельный конкурс на эту тему, но большинство работ показывали сауны исключительно на природе. А вот городские сауны почти не представлены, а ведь это очень важная часть финской культуры.
Culturalist.fi: Я думаю, что сауна как туристический объект начала восприниматься совсем недавно. Но, например, «Котихарьюн сауна» в Каллио, это уже практически готовый рекламный образ: люди в полотенцах сидят рядом с огромной красной вывеской SAUNA в любую погоду, от них идёт пар.
Магнус: Это отличная идея! Сауна действительно всегда была местом, куда ходили просто помыться — скорее семейная практика, ещё и в какой‑то мере слегка странная с внешней точки зрения. Тогда, возможно, просто не осознавали, что в этом может быть туристический потенциал. Но сейчас ситуация совсем другая, и, конечно, этим стоит пользоваться.
Culturalist.fi: Как ты оцениваешь туристический потенциал Финляндии сегодня? Я в последнее время вижу много восторженных публикаций в мировых медиа.
Магнус: Думаю, потенциал огромный. В странах Северной Европы — по крайней мере пока — есть то, что сегодня особенно ценится: стабильность, чистота, безопасное общество, прекрасная природа и развитая городская культура. Но важно быть осторожными, чтобы это не стало чрезмерным. Это уже заметно, например, в Рованиеми: туризм приносит деньги, но для местных жителей ситуация уже не всегда комфортна. Вообще было бы здорово, чтобы туристы открывали самые разные города Финляндии.
Culturalist.fi: Не секрет, что в Финляндии ценится личное пространство — когда можно быть рядом с другими, но не чувствовать давления или вторжения. И если становится слишком многолюдно, это ощущение может исчезать.
Магнус: Совершенно верно. Это очень важный момент. Есть один плакат, на который я всегда обращаю внимание — он из 1930‑х годов. На нём можно увидеть озеро и небольшой домик, и только на соседнем озере — ещё один домик. Они вроде бы и рядом, но при этом создаётся ощущение пространства и уединения. Это очень характерный финский образ. И, по сути, это отражает отношение: нам важно личное пространство. И мне кажется забавным, что можно сделать плакат, который просто показывает: здесь никого нет. И это как раз то, что нам будет нравиться.
Culturalist.fi: Onko mielestäsi olemassa kohteita tai teemoja, jotka ovat edelleen jääneet matkailujulisteissa liian vähälle huomiolle? Tätä voi pitää vinkkinä kilpailun tuleville osallistujille.
Magnus: Sanoisin, että Helsingissä kannattaisi kiinnittää enemmän huomiota kaupunkikulttuuriin. Ja ehkä olisi jopa syytä luopua kokonaan tuomiokirkon kuvasta ja yrittää löytää tilalle jotakin muuta. Vaikkapa saunat. Niille annettiin historiallisissa julisteissa hyvin vähän huomiota tai ainakaan minä en ole sellaisia juuri nähnyt. Nykyään meillä on joitakin moderneja esimerkkejä. Aiheesta järjestettiin jopa oma kilpailunsa, mutta suurin osa töistä kuvasi saunoja yksinomaan luonnon keskellä. Kaupunkisaunoja sen sijaan näkyy hyvin vähän, vaikka ne ovat erittäin tärkeä osa suomalaista kulttuuria.
Culturalist.fi: Luulen, että sauna matkailunähtävyytenä on oikeastaan melko uusi ajatus. Mutta jos ajatellaan vaikkapa Kalliossa sijaitsevaa Kotiharjun saunaa, siinähän olisi lähes valmis mainoskuva: ihmiset istuvat säällä kuin säällä pyyhkeissään valtavan punaisen SAUNA‑kyltin alla, ja höyry nousee heidän ympärillään.
Magnus: Se on erinomainen idea! Sauna oli pitkään ennen kaikkea paikka, jossa käytiin peseytymässä. Se oli eräänlainen perheen yhteinen tapa, joka ulkopuolisen silmin saattoi vaikuttaa jopa hieman erikoiselta. Ehkä aikaisemmin ei yksinkertaisesti ymmärretty, että siinä voisi olla matkailupotentiaalia. Nyt tilanne on kuitenkin aivan toinen, ja sitä kannattaisi ehdottomasti hyödyntää.
Culturalist.fi: Miten arvioit Suomen nykyisen matkailupotentiaalin? Viime aikoina olen nähnyt kansainvälisessä mediassa paljon innostuneita kirjoituksia Suomesta.
Magnus: Potentiaali on valtava. Pohjoismaissa on ainakin toistaiseksi monia sellaisia asioita, joita nykyään arvostetaan erityisen paljon: vakautta, puhtautta, turvallisuutta, upeaa luontoa ja elävää kaupunkikulttuuria. On kuitenkin tärkeää olla varovainen, ettei kehitys mene liian pitkälle. Tämä näkyy jo esimerkiksi Rovaniemellä. Matkailu tuo rahaa, mutta paikallisten asukkaiden näkökulmasta tilanne ei ole enää aina mukava. Olisi hienoa, jos matkailijat löytäisivät mahdollisimman monet eri suomalaiset kaupungit.
Culturalist.fi: Ei ole mikään salaisuus, että Suomessa arvostetaan omaa tilaa. Sitä, että voi olla muiden lähellä ilman painetta tai oman tilan loukkaamisen tunnetta. Jos väkeä on liikaa, tämä tunne voi kadota.
Magnus: Juuri niin. Se on erittäin tärkeä asia. On yksi 1930‑luvun juliste, joka aina vangitsee huomioni. Siinä näkyy järvi ja pieni mökki, ja vasta viereisen järven rannalla on toinen mökki. Ne ovat tavallaan lähellä toisiaan, mutta samalla kuva välittää voimakkaan oman tilan ja yksityisyyden tunteen. Se on hyvin suomalainen mielikuva. Ja oikeastaan se kuvastaa myös asennettamme: meille oma tila on tärkeä. Minusta onkin hauska ajatella, että voisi tehdä matkailujulisteen, jonka viesti olisi yksinkertaisesti: ”Täällä ei ole ketään.” Ja juuri siitä me pitäisimme.